Hoe de evolutie ons beter kan leren omgaan met stress

SONY DSC

Onlangs was ik bij een lezing van The School of Life over het boek ‘Van Big Bang tot Burn-out’. De evolutietheorie blijkt een interessante invalshoek te hebben op stress, overspannenheid en burn-out. Wat als stress niet alleen veroorzaakt wordt door je omgeving en persoonlijkheidseigenschappen maar ook omdat ons lichaam een verouderde machine is?

Evolutietheorie in een notendop

In een notendop stelt de evolutietheorie dat organismen die zich het beste aanpassen aan hun omgeving overleven. Zo heeft bijvoorbeeld een vogel die in een omgeving leeft waar veel harde noten als voedsel zijn een voordeel als hij een sterke snavel heeft. De vogels met een sterke snavel kunnen makkelijker eten, wat hun kans op overleven en op voortplanting vergroot. De vogels die zwakkere snavels hebben zullen minder kans hebben op overleven en voortplanten, waardoor de mutatie van een harde snavel op een gegeven moment de hele populatie beslaat.

Evolutietheorie en stress

De grote drijfveer achter de evolutie is stress. Als een organisme in een omgeving komt waarin het moeilijk kan overleven dan ervaart het organisme een stressor (oorzaak van stress). Vervolgens gaat het dier in de loop van duizenden jaren zich aanpassen, zodat het beter kan overleven in de nieuwe omgeving. Door dit systeem hebben wij ons kunnen ontwikkelen van eencellige organismen tot de mensen die wij nu zijn. Ieder organisme ervaart dan ook stress. Het is heel natuurlijk en een belangrijk deel van onze ontwikkeling. Het probleem ligt dan ook niet zozeer bij de stressor, maar bij onze reactie op de stressor.

Als een vis reageren op stress

We kunnen dus stellen dat de problemen niet bij stress ligt, maar bij onze reacties daarop. Het bizarre is dat wij op dezelfde manier reageren op stress als een vis. Dus als  wij stress ervaren op ons werk, in onze relatie, op social media etc. dan reageren wij op dezelfde manier als een vis. Zo een 500 miljoen jaar geleden was min of meer onze stressreactie al uitgekristalliseerd. We kunnen vluchten, vechten of verstijven. Evolutie goudvisDat is ons volledige repertoire. Om deze reacties te faciliteren worden er allerlei processen in je lichaam ingezet, zoals het aanmaken van adrenaline, noradrenaline, cortisol, vasopresine en acetylcholine. Dat is fijn voor een vis als zijn leven bedreigd wordt, maar minder fijn als wij ons druk maken over de financiële crisis of problemen in onze relatie. We kunnen stellen dat dit systeem geen raad weet met psychologische en/of imaginaire  stress aangezien wij tegenwoordig gebombardeerd worden door stressoren die niet eens in de ergste nachtmerrie van een vis voorkomen. Het ironische is dat wij het zelf gecreëerd hebben. Wij hebben onze omgeving zover aangepast dat wij ons er niet meer goed aan kunnen aanpassen. Moeten wij dan ook accepteren dat we constant onder stress staan? Ja en nee.

Onze voorstellingsvermogen is een probleem bij ons hedendaagse stress. Erg nuttig wanneer je op de steppe kan voorstellen dat er achter een bewegende struik een leeuw verstopt zit. Minder nuttig als je kan voorstellen dat je presentatie voor een volle zaal volledig mislukt. Vluchten, vechten of verstijven zullen je daar niet bij helpen. Hoe graag wij er ook vanaf willen, stressoren horen bij het leven. We kunnen er echter wel anders mee om leren gaan. Dit begint bij het accepteren dat je altijd stressoren in je leven zal hebben. Het ‘perfecte’ leven bestaat niet. Het meest optimale is homeostase, balans. Dit komt erop neer dat je voldoende eten en drinken hebt, je niet gewond bent en je leven niet in gevaar is. Er is één troost, iedereen heeft last van stressoren. Je ouders, je manager, Max Verstappen en de Dalai Lama. Het accepteren is een goed begin.

Je stressreactie systeem hacken

Dat wij bewust zijn van wat wij doen en de toekomst kunnen voorstellen heeft ook voordelen. Wij kunnen ons bewustzijn inzetten om onze stressreactie te hacken. Door meer zelfinzicht kunnen wij erachter komen wat onze stressoren zijn en hoe wij daarop reageren. Dit kan bijvoorbeeld door meditatie, mindfullness, coaching en/of therapie. Dit verschaft ons enerzijds inzicht in onze kwetsbaarheden en situaties waarin wij veel stress ervaren en anderzijds geeft dat ons inzicht op wat voor manier wij (verkeerd) reageren in deze situaties. Zodra wij dit weten kunnen wij eraan werken om anders te reageren in deze situaties. Het ervaren van stress is een complexe samenkomst van factoren. Een goed overzicht van deze factoren voor jouw persoonlijke situatie is erg belangrijk. Dit heeft te maken met genetische en biologische factoren, opvoeding, sociale steun, lifestye, coping etc. In het plaatje hieronder kan je een overzicht vinden.

Evolutie onderzoek

Uiteindelijk resulteren deze factoren in een balans tussen draagkracht en draaglast. Op het moment dat je meer draagkracht dan draaglast hebt kan je goed functioneren, maar andersom kan je in de problemen komen.

Beter omgaan met stress

De evolutie biedt ons een alternatieve verklaring voor stress. Pijnlijk om te realiseren dat je altijd stress zal hebben maar ook wel weer geruststellend. Vergeet niet dat je zoveel last hebt van stress, omdat je in een oude gebrekkige Opel mee willen draaien in de formule 1 en dat iedereen om je heen dat wil. Je kan echter de keuze maken om je stressreactie systeem te hacken en de vis achter je te laten.

Hoe jouw overtuigingen je kunnen maken of kraken

Overtuigingen 1

In mijn vorige blog ‘leef je om te werken of werk je om te leven?’ had ik het over een overtuiging op het gebied van werk. Overtuigingen komen in alle maten en vormen voor en in alle domeinen van je leven. Zo zijn er overtuigingen over werk, relaties, jezelf, ouders, mannen, vrouwen etc. Deze overtuigingen vormen een belangrijk onderdeel van wie wij zijn en hoe wij naar de wereld kijken. Omdat overtuigingen zo belangrijk zijn kunnen zij ons maken of kraken, terwijl wij dat vaak zelf niet door hebben.

Bewustwording overtuigingen

De laatste jaren ben ik erg bewust geworden van mijn overtuigingen, zowel de positieve als de negatieve. Zo was ik ervan overtuigd dat ik alleen goed was als ik goed presteerde, speelde ik voor de knikkers en niet voor het spel en was ik overtuigd dat ik gelukkig werd als ik andere mensen gelukkig maakte. Tegelijkertijd had ik overtuigingen zoals het zorgen voor de mensen om mij heen, dat het belangrijk is om plezier te hebben in mijn leven en dat je alles kan bereiken waar je jezelf voor inzet. Deze overtuigingen heb ik mijzelf aangeleerd in mijn jeugd, door de ervaringen die ik opdeed en de heersende overtuigingen in mijn gezin. Deze overtuigingen hebben mij veel gebracht zoals een actief sociaal leven, veel interesses, vele succesvol afgeronde studies en een burn-out.

Ontstaan van overtuigingen

Overtuigingen helpen jou om de wereld om je heen te begrijpen. Het zou onmogelijk zijn om alle indrukken waarmee wij dagelijks gebombardeerd worden te begrijpen en te verwerken zonder overtuigingen. Overtuigingen worden gedurende je hele leven gevormd, maar vooral in je jeugd, op het moment dat je als kind het leven leert te begrijpen. Je bent dan nog een onbeschreven blad dat open staat voor allerlei overtuigingen en dat ook nodig heeft. Veel overtuigingen leer je binnen je gezin andere leer je door je eigen ervaringen. Als je bijvoorbeeld als kind iemand helpt en je waardering krijgt, dan is de kans groter dat je het vaker gaat doen en de overtuiging creëert dat andere helpen goed is. Voor hetzelfde geldt kan het zijn dat je anderen helpt en dat zij daar helemaal niet op zit te wachten en negatief reageren. Dan kan je de overtuiging creëren dat mensen voor zichzelf moeten zorgen. Zo zie je dat hetzelfde gedrag in een andere context kan leiden tot twee heel verschillende overtuigingen.

Maken of kraken

Positieve overtuigingen kunnen je enorm helpen in het leven, het kan je anker zijn en je overtuigingen 2vertrouwen geven. Zo kan de overtuiging ‘Ik werk voor mijn eigen geld’ je motiveren om werk te zoeken en aan het werk te blijven waardoor je zelfstandig kan zijn. Tegelijkertijd kan het je enorm tegenwerken op het moment dat je langdurig ziek of langdurig werkeloos bent. Dit soort overtuigingen is dan ook een van de redenen waarom mannen meer depressief raken en zelfmoord plegen tijdens periodes van (financiële) crisis dan vrouwen. Zo kan de overtuiging ‘zorgen voor je medemens is goed’ ervoor zorgen dat je een rijk sociaal leven leidt maar in een andere situatie kan het ervoor zorgen dat je, jezelf verwaarloost.

Overtuigingen onderzoeken

Het is erg belangrijk om je eigen overtuigingen onder de loep te nemen, zodat je ze kan evalueren. Passen mijn overtuigingen nog wel bij mijn huidige leven? Je bent hoogstwaarschijnlijk niet meer dezelfde persoon als toen je kind was. Zijn de overtuigingen die ik heb wel van mij? Vaak neem je overtuigingen over van bijvoorbeeld je ouders. Dan neem je hun beeld van de wereld over. Dit beeld komt waarschijnlijk niet helemaal overeen met je eigen wereld. Jij bent een uniek individu die ook nog in een andere tijd en realiteit leeft. Je bent nu een volwassen man en je merkt dat bepaalde overtuigingen je in de weg zitten, hoe ga je daar mee om?

Je kan negatieve overtuigingen als volgt aanpakken:
1. Benoemen van belemmerende overtuiging;
2. Realiseren dat de overtuiging geen werkelijkheid is;
3. Bewustwoording winst/verlies rekening overtuiging;
4. Positieve omkering/affirmatie van overtuiging.

Belemmerende overtuigingen ombuigen

Ik zal mijn eigen situatie als lijdend voorbeeld nemen:
Ik merkte een aantal jaar geleden dat ik enorm veel spanning ervaarde omdat ik de overtuiging had dat ik alleen goed was als ik goed presteerde en als ik andere mensen gelukkig maakte. Door het praten met andere mensen en professionals begon ik mij te realiseren dat het ook anders kon. Door mijn periodes van overspannenheid en burn-out kwam ik erachter dat deze overtuigingen mij in de afgrond hielpen. Vervolgens ben ik gaan kijken hoe ik hier anders mee om kon gaan. Door zelfonderzoek en therapie heb ik geleerd om milder naar mijzelf te kijken, dat ik goed ben zoals ik ben. Tevens heb ik geleerd dat ik eerst voor mijzelf moet zorgen en dan voor anderen en dat je mensen kan ondersteunen zonder jezelf te verwaarlozen. Ik heb mijn negatieve overtuigingen om kunnen keren waardoor ik nu als coach en blogger andere mannen vanuit een positieve basis kan ondersteunen. Mijn omgekeerde positieve overtuigingen helpen mij nu vooruit in mijn leven en vormen een sterke buffer in uitdagende tijden.

Overtuigingen en persoonlijke ontwikkeling

Overtuigingen kunnen je maken of breken. Als jij realiseert dat je overtuigingen jouw mening zijn en geen feiten dan kan je jouw overtuigingen voor je laten werken. Zodra jij weet dat je overtuigingen vloeibaar zijn i.p.v. vast in steen kan je, je overtuigingen mee laten groeien met je eigen persoonlijk ontwikkeling.

Welke overtuigingen heb jij en hoe ga jij hiermee om?

Van perfectionisme naar goed genoeg

perfectionisme-2

Perfectionisme is iets waar veel mensen last van hebben. Zelf kan ik er ook wat van. Het gevoel dat het altijd beter kan en eigenlijk zelden goed genoeg is. Toen ik begon met werken lag perfectionisme op de loer. Na een vliegende start in mijn eerste baan merkte ik al na een aantal maanden dat het minder lekker liep. Ik durfde steeds minder werk op te leveren, omdat ik dacht dat niet goed zou zijn. Na verloop van tijd werd het steeds erger en nam ik het ook mee naar mijn volgende baan. Uiteindelijk was het één van de oorzaken van mijn overspannenheid en burn-out. Tijdens mijn burn-out kwam ik erachter dat het ook anders kan.

Oorzaken van perfectionisme

Perfectionisme is naar mijn idee iets wat langzaam ontwikkeld en onderdeel wordt van je persoonlijkheid. Het begint vaak in de kindertijd waarin je bijvoorbeeld op school, in je opvoeding en/of sporten vooral gewaardeerd wordt om wat je doet. Met name de prestaties die je behaalt. Als je bijvoorbeeld  hoge cijfers haalt krijg je veel waardering, als je lage cijfers haalt krijg je geen of negatieve reacties. Of je wordt heel streng opgevoed waar minder dan perfectie niet wordt geaccepteerd. Hierdoor kan je (onbewust) de verbinding maken dat je alleen waardevol bent zolang je presteert en werkt de waardering ook enigszins verslavend. Als dit lang genoeg gebeurt dan word het een onderdeel van je persoonlijkheid en een manier van leven. Als je vervolgens in een werkomgeving komt waar prestatie hoogtij viert en waar je objectief beoordeelt wordt op je prestaties, dan kom je al snel in een moeilijke situatie terecht.

‘Beetje perfectionisme’

Vaak wordt er gezegd dat een ‘beetje perfectionisme’ wel goed is. Ik ben het daar totaal niet mee eens. Perfectionisme is naar mijn idee nooit goed. Perfectie bestaat namelijk niet, het is zoeken naar de gouden pot aan het eind van de regenboog. Doelen die onbereikbaar zijn, zijn demotiverend. Het creëert een sfeer van altijd meer en altijd beter, wat ook erg gestimuleerd wordt door de maatschappij. In theorie betekend dit dat je, je hele leven kan streven naar iets wat je nooit kan bereiken. Daar word je dus moe en doodongelukkig van. Niet voor niets wordt perfectionisme gezien als een van de persoonseigenschappen die je kwetsbaar kan maken voor een burn-out. Je mag best ambitieus zijn en ergens naar streven, maar goed genoeg is méér dan genoeg.

Reality check

Hoe ga je dan om met perfectionisme? Het begint bij het erkennen van wat het is en het niet meer te verheerlijken. Perfectionisme wordt als volgt omschreven: ‘Iemand die naar perfectionisme-1volmaaktheid streeft’ en ‘persoon voor wiens gevoel het altijd beter kan’. Onder perfectionisme schuilt vaak de angst om niet goed genoeg te zijn en om te falen. Deze angst leidt ertoe dat je alles perfect wil doen, want dan krijg je geen kritiek en heb je niet gefaald. Als je dit erkent kan je eraan werken. Het gaat er dan vaak om dat je je eigen beeld van de realiteit bijstelt. Waarschijnlijk klopt jouw beeld van de realiteit niet met wat er daadwerkelijk gebeurt of word verwacht. Ik kwam daar achter op mijn werk. Ik dacht vaak dat ik niet goed presteerde, ik werd er erg onzeker van en dit drukte nogal mijn stemming en mijn productiviteit. Op een gegeven moment had ik een gesprek met een collega. Hij legde mij uit dat hij vond dat mijn niveau juist een stuk hoger lag dan waar de organisatie op dat moment stond en dat ik door dat gat onzeker was geworden. Dat was een openbaring voor mij. Mijn eigen standaarden lagen veel hoger dan van mij verwacht werd. Dat gaf mij zelfvertrouwen. Vervolgens ben ik met meer mensen gaan praten en begon ik te realiseren dat ik goed genoeg was en op bepaalde vlakken zelfs erg goed was. Feedback vragen van je omgeving is enorm belangrijk ondanks dat dit juist vaak moeilijk is vanwege de confrontatie met je angsten. Des te vaker je het doet des te beter het je af gaat. Ik weet niet of  ik ooit kan zeggen dat ik niet (meer) perfectionistisch ben , maar ik kan er nu in ieder geval veel beter mee omgaan.

Goed genoeg is méér dan genoeg

Perfectionisme is helaas een eigenschap dat sterk verankerd zit in onze maatschappij. Door de moed te hebben om te zien waar het werkelijk vandaan komt en erover te durven praten kan je je eigen realiteit bijstellen en accepteren dat goed genoeg méér dan genoeg is.

Meer over perfectionisme en persoonlijke ontwikkeling kan je lezen op de Facebookpagina van Moedige Mannen coaching.

Waarom werken niet altijd werkt

Het valt niet te ontkennen dat werk een belangrijke rol speelt bij burn-out. Niet voor niets dat een groot deel van het werkgerelateerde ziekteverzuim ontstaat door werkstress. Naar mijn idee zijn daar een aantal oorzaken op de werkvloer voor aan te wijzen.

Maatschappelijke ontwikkelingen
De maatschappij is in de laatste decennia’s complexer geworden. Er wordt verwacht dat mensen werken, opvoeden, mantelzorgers zijn, een sociaal leven onderhouden, een goede
partner zijn en aan persoonlijke ontwikkeling doen. Dat is allemaal leuk en aardig en kan leiden tot een interessant en bezield leven. Het kan echter ook tot een overspannen maatschappij leiden, vooral als een belangrijk domein zoals werk niet echt meewerktAfbeelding werk 1. Ondanks bovenstaande ontwikkelingen houden werkgevers voornamelijk vast aan een werkmodel uit het verleden. De meeste mensen werken nog van 09.00-17.00 en hebben weinig zelfbeschikking over hun werk. Als werkgevers zouden erkennen dat verschillende mensen op verschillende manieren het beste werken en als zij anders naar prestaties zouden kijken dan zou dit een groot verschil kunnen maken. Geef mensen de ruimte en het vertrouwen om hun werk zelf in te delen als zij dit willen. Het ervaren van autonomie is een belangrijk indicator voor werkgeluk en bij het ontbreken hiervan een belangrijke oorzaak van werkstress. Op deze manier kan werk beter worden ingedeeld in het leven van de werknemers. Door het creëren van een optimale werkomgeving voor werknemers volgen de resultaten. Dit is ook het belangrijkste doel van een werkgever om een zo optimale omgeving te creëren voor de werknemers zodat zij optimaal kunnen presteren. Het is heel simpel, elke medewerker wil goed kunnen werken en presteren. Je werknemers zijn het belangrijkste onderdeel van je organisatie, niet je omzet, winst of prestige. Zonder werknemers bereik je niets.

Werving & selectie
Vaak gaat het bij het aannemen van medewerkers al mis. Dit is een cruciaal moment. Veel bedrijven werven medewerkers op basis van wat zij willen i.p.v. wat zij nodig hebben in de organisatie. Er wordt voornamelijk gekeken naar harde eisen, zoals opleiding en specifieke competenties. Tegenwoordig zijn de meeste kandidaten hoog opgeleid en zijn competenties vaak ook te algemeen om daar goed op te selecteren. Organisaties zouden beter kunnen kijken naar:

  • Leerstijlen (hoe iemand informatie opneemt)
  • Persoonlijkheidstypen in relatie tot beroepsomgevingen
  • Basisbehoeften

Op deze ‘zachte’ eigenschappen kan beter geselecteerd worden. Zo kan er naar een match gezocht worden tussen de type organisatie en cultuur van de organisatie met de persoonlijkheid en behoeften van de medewerker. Mensen krijgen een burn-out op het moment dat er langdurige spanning ontstaat tussen de persoon en zijn omgeving. Het gaat naar mijn idee niet zo zeer mis omdat men ‘verkeerd’ werk doet, teveel werkt of het werk niet aankan maar meer dat mensen in de verkeerde omgeving zitten, een omgeving dat voor hun niet stimulerend is.

Falen als onderdeel van de oplossingFalen 1
Naast een goede selectie van personeel is het ook belangrijk om een cultuur te creëren
waarin er ruimte is om te falen en te leren en om te praten over problemen die spelen. Veel burn-out gerelateerde klachten hebben te maken met falen en perfectionisme, als jij als werkgever de ruimte en het vertrouwen kan geven dat falen onderdeel is van het proces naar een oplossing dan kan je al veel problemen voorkomen. Psychische klachten zijn nog steeds een taboe, ondanks dat het de meest voorkomende klachten zijn. Creëer als werkgever een atmosfeer waarin er gepraat kan worden over psychische klachten.

Meer informatie over stress, burn-out en persoonlijke ontwikkeling kan je vinden op de facebookpagina van Moedige Mannen coaching.

Opgebrand op je werk

Burnout werk 1

In mijn eerdere blogs over burn-out heb ik de werkomgeving kort besproken. Hierin gaf  ik aan dat werk vaak niet de bron van een burn-out is, maar eerder een gevolg. Burn-out komt wel vaak tot uiting in een werkomgeving, omdat de verwachtingen explicieter zijn, er gepresteerd moet worden en dat er objectiever op je functioneren wordt gelet dan in privésituaties. Ondanks dat je werk vaak niet de oorzaak van je burn-out is kan het wel een belangrijke bijdrage leveren. In deze blog zal ik het dan ook over de rol van werk hebben bij een burn-out en hoe je hiermee kan omgaan op je werk.

Het vinden van werk dat bij je past

Als je een werkgerelateerde burn-out krijgt dan gaat er hoe dan ook iets mis op het werk. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Als je een baan zoekt kijk je vaak voornamelijk naar de inhoud van de functie, vereiste competenties en of het bedrijf je interessant lijkt. Waar (te) weinig naar wordt gekeken is of het bedrijf wel bij jou past.  Voor je gaat zoeken naar een baan en bedrijf is het goed om hier tijd aan te besteden. Hiervoor kan je de ‘Golden Circle’ gebruiken die ik in mijn blog ‘Man met een missie’ heb beschreven .

Het is belangrijk om te weten wat je interne motivatie is in het leven. Waarvoor kan jij midden in de nacht wakker worden gemaakt? Vanaf dat punt kan je gaan werken naar hoe en wat je wilt gaat doen. Als je hier een beter idee van hebt dan kan je naar een bedrijf en functie zoeken die daarbij past. Op deze manier vergroot je de kans dat je aan het werk gaat in een functie of bedrijf waar je optimaal kan presteren en je kansen op een burn-out kleiner zijn. Zo weet ik dat ik een werkomgeving nodig heb dat een losse hiërarchie heeft met ruimte voor persoonlijke ontwikkeling, de kaders duidelijk zijn maar waar veel ruimte is binnen de kaders en ik geen gestandaardiseerd werk moet doen. Als mijn werkomgeving hier niet aan voldoet, verwelk ik en is de kans op een burn-out of overspannenheid groot. 

Identificatie met werk

Werk is vaak een belangrijk onderdeel van je leven, voor veel mannen voelt het als hun identiteit. Dan werk je niet meer als marketing medewerker, maar dan bén je een marketing medewerker. Wat gebeurt er vervolgens als je, je werk niet meer goed kan uitvoeren? Wat gebeurt er als je faalt? Dan faal jij als persoon en dan ben jij een mislukkeling. Dit is een uitstekende voedingsbodem voor depressie, angsten en een burn-out. Vervolgens kom je in de burn-out en werk je (tijdelijk) niet meer. Wie ben je dan? Wat blijft er over? Je kan in een identiteitscrisis terechtkomen dat je werkelijk kan slopen.

De kunst is dan ook om werk te Burnout werk 2zien als wat het is: ‘werk’. Een belangrijk onderdeel van je leven maar er is meer en het staat los van wie je bent, je identiteit. Je werkt niet alleen; je
bent ook een vader, echtgenoot, sporter, zoon, vrijwilliger, mantelzorger, gamer etc. Je doet je werk voor het geld, omdat je er goed in bent, erin bent gerold of er daadwerkelijk passie voor voelt. Je bent als persoon goed zoals je bent, of je nou werkt of niet. Daarom is het ook belangrijk dat je andere betekenisvolle activiteiten doet naast je werk.

Communicatie over burn-out

Een deel van het aanhoudende probleem bij burn-out is de taboe. Ondanks dat het de meest voorkomende beroepsziekte is wordt het vaak niet geaccepteerd. Wat je zelf hieraan kan doen is hierover praten met collega’s. Taboes worden voornamelijk in stand gehouden door onwetendheid. Mocht je in een burn-out zitten of daar tegenaan lopen en je kan niet meer goed functioneren op werk of je valt uit, dan kan het helpen om het uit te leggen aan je collega’s. Als je hier eerlijk over verteld dan geef je je collega’s de kans om begrip te tonen en kan je ongemak en wantrouwen in de toekomst voorkomen. Daarnaast kan het een eerste mooie stap zijn om zelf verantwoordelijkheid te nemen en eerlijk te zijn. Dit is moeilijk om te doen, maar geeft zeker een goed gevoel en kan nare en moeilijke vragen in de toekomst voorkomen. Tevens maakt dit het makkelijker om in de toekomst weer aan het werk te gaan.

Werken of niet werken?

Er is veel discussie over of je zo snel mogelijk weer aan het werk moet gaan of rust moet nemen bij een burn-out. Naar mijn idee is het belangrijk dat je als je een burn-out hebt je zo snel mogelijk weer in een werksituatie terechtkomt. Dit kan uiteraard rustig opgebouwd worden. Omdat je bij een burn-out vaak te maken hebt met depressie, angsten en besluiteloosheid kan (lange tijd) thuiszitten eerder de symptomen verergeren. Een werkomgeving kan dan structuur, vertrouwen en ritme bieden, mits dit goed begeleid wordt in een stimulerende omgeving. Bij overspannenheid, waar het vaak gaat om vermoeidheid gerelateerde klachten, kan een periode van rust de nodige energie bieden. Het is wel belangrijk om daarna de bronnen van overspannenheid aan te pakken om erger te voorkomen. In beide gevallen, werken of niet werken, is het essentieel om de bronnen van de burn-out aan te pakken:

  • Perfectionisme
  • Controlegericht
  • Geen nee durven zeggen
  • Te betrokken
  • Rechtlijnig denken (star)

Als dit niet gebeurt is de kans op terugval aanwezig.

Huidige baan of nieuwe baan

De vraag of je de huidige baan moet behouden of een nieuwe baan zou moeten zoeken na een burn-out is eigenlijk geen juiste vraag. Het kan namelijk beide en het is niet waar het om gaat. De reden waarom je in een burn-out terecht bent gekomen kan met je werk te maken hebben, maar dit hoeft niet. De essentie van een burn-out ligt bij bovengenoemde punten, dit staat los van je werk. Dit is onderdeel van je persoonlijkheid en je overtuigingen. Nu kan het zijn dat je na ‘soul searching’ en een missie en doelen in je leven te hebben gesteld, je huidige baan of werkomgeving niet meer bij je past. Dan zou ik zeker een andere baan zoeken,  maar als de huidige baan daar prima in past zou ik niets veranderen. Op het moment dat jouw overtuigingen over hoe de wereld in elkaar zit zijn verandert, dan kan je hele perspectief op je werk veranderen. Je kan je werk als het ware in een nieuw ‘licht’ zien, waardoor het in je nieuwe leven past.

Al met al zou ik adviseren bij een burn-out je niet volledig te focussen op je werk, maar de burn-out in een breder perspectief te bekijken. Op het moment dat de puzzelstukjes in je leven weer op zijn plaats vallen, dan zal het ook duidelijk worden hoe je het beste om kan gaan met je werk.

Meer informatie over burn-out en werk kan je vinden op mijn facebookpagina.

Herrijzen uit je as

phoenix-rising

In mijn vorige blogs heb ik veel gesproken over de oorzaken van burn-out klachten, zowel individueel als sociaal/maatschappelijk. Het is belangrijk om te weten waar burn-out klachten vandaan komen, maar nog belangrijker is om te weten hoe je ermee om kan gaan en wat je ermee kan doen. Kortom naar oplossingen werken. In deze blog zal ik meer vertellen over wat ik hierover heb geleerd.

De weg naar herstel

Zoals eerder aangegeven ligt naar mijn mening de eerste verantwoordelijkheid van de klachten van een burn-out bij de persoon zelf. Dit heeft het voordeel dat je ook zelf kan werken aan de oplossing. Uiteraard is dit makkelijker gezegd dan gedaan. Er zijn een aantal punten die ik heb geleerd, zowel uit eigen ervaring met een burn-out als van kennis die ik heb opgedaan van professionals, mijn opleiding en boeken:

  • Vaak ligt de basis van het doorschieten in bijvoorbeeld perfectionisme en controle bij onrealistische overtuigingen. Bijvoorbeeld dat je geen fouten mag maken of dat je sociaal en gezellig moet zijn. Je kan je eigen gedachten over perfectie toetsen door erover te praten met mensen in je omgeving. Hoe denken zij erover? Dit geeft vaak verfrissende inzichten. Hierdoor kan er ook meer begrip komen van de omgeving.
  • Begin met ‘nee’ te zeggen. Dit kan laagdrempelig, bijvoorbeeld een keer nee zeggen om een afspraak te maken met een kennis wanneer je dit eigenlijk niet wil. Eerst zal dit ongemakkelijk zijn, maar des te vaker je dit doet des te beter het aanvoelt. Bijkomend voordeel is dat mensen om je heen beter weten waar ze aan toe zijn en ook jou meer respecteren, omdat jij je grenzen aangeeft.
  • Durf te falen. Vaak houdt de angst voor falen je vast. Door het voorkomen van falen verspil je veel energie om je ‘perfecte’ leven hoog te houden. Succes wordt niet bereikt door het vermijden van falen, maar succes komt na vele malen falen, leren en weer opstaan. Daarnaast faalt iedereen, zelfs of juist de meest succesvolle mensen. Hier komt moed bij kijken.
  • Zorg voor structuur en regelmaat in je leven. Dit geeft je houvast en voldoening. Verwerk in je structuur zaken, zoals sporten, (vrijwilligers)werk, huishouden en ontspanning. Bouw in je structuur ook tijd voor jezelf in, waarin je alleen bent. Je kan bijvoorbeeld denken aan wandelen, mediteren, een terrasje pakken of alleen naar de bioscoop. Op dat soort momenten leer je om op een positieve manier alleen met jezelf te zijn. In het begin is het waarschijnlijk ongemakkelijk, maar op een gegeven moment ga je dat soort momenten waarderen.
  • Als je graag voor andere mensen zorgt is het belangrijk om te onthouden dat je pas echt voor anderen kan zorgen als je voor jezelf kan zorgen. Jij bent de hoofdrolspeler in je eigen film, niet je gezin, je familie, je werk, je vrienden of anderen. Leer van jezelf te houden dan merk je ook dat je ruimte hebt om oprecht van anderen te houden.
  • Het klinkt onmogelijk als je er midden inzit, maar een burn-out biedt je ook een kans. Ik zie een burn-out als een handrem. Je geest en lichaam zeggen dat je te ver bent gegaan en dat er iets moet veranderen. Als je deze kans kan en wil pakken dan kom je er beter uit en kan je de poppenkast achter je laten. Je leert jezelf beter kennen en kan weerbaarder worden.

 

Ondersteunende omgeving

Los van bovenstaande punten is het ook fijn als je omgeving beter om kan gaan met een burn-out. Aangezien de klachten wijdverspreid zijn door alle lagen van de bevolking zou het zeker helpen als de omgeving ook hiervan zou kunnen leren. Zowel de persoon die een burn-out heeft als de omgeving zal hier profijt van hebben. De volgende punten kunnen hierin helpen.

Als familie, vriend en/of partner kan het moeilijk zijn om te zien en te accepteren dat een dierbare een burn-out heeft. De persoon lijkt niet meer zichzelf. Realiseer dat burn-out een serieuze aandoening is en een deel van het probleem kan zijn dat de persoon oprechte aandacht mist uit zijn omgeving. Voor de omgeving is het ook vaak een moeilijke situatie, je ziet iemand om wie je geeft lijden maar het lijkt alsof je er weinig aan kan doen. Als je deze onmacht voelt, probeer er dan alleen voor de persoon te zijn. Het feit dat je interesse toont, luistert en vooral niet oordeelt kan een groot verschil betekenen. Dan leer je ook wat je wel kan doen. Je hoeft niet te adviseren of heel actief te zijn. Bereid je erop voor dat het een lang proces kan zijn van soms wel meerdere jaren. Vaak merk je als omgeving ook de veranderingen die de persoon met een burn-out ondergaat. De dynamiek in bijvoorbeeld een gezin of vriendengroep kan veranderen. Hiervoor is flexibiliteit nodig om je aan te passen aan de nieuwe rollen, maar het kan ook een mooie kans bieden tot betere en stabielere relaties.

Een burn-out is niet makkelijk om mee te leven, zowel voor de persoon die last heeft van de klachten als zijn omgeving. Als jij en je omgeving echter willen werken aan een betere toekomst kan dit een louterende periode zijn. In de volgende blogs zal ik verder ingaan op de rollen van ouders, partners en vrienden in het leven van een man (met een burn-out).

De poppenkastmaatschappij

Poppenkast 1

In mijn vorige blog heb ik gesproken over de relatie tussen persoonlijkheidseigenschappen en het ontstaan van een burn-out. Deze blog gaat over de relatie tussen de maatschappij/omgeving en het ontwikkelen van een burn-out.  Los van de persoonlijkheidseigenschappen speelt de maatschappij ook een belangrijke rol in de ontwikkeling van een burn-out. De combinatie van factoren van opvoeding, sociale relaties, rolpatronen en verwachtingen kunnen een sterke druk leggen op mannen. Het is niet voor niets dat honderdduizenden mannen tegenwoordig aangeven last te hebben van een burn-out en dat stress de nummer 1 aanleiding van ziekte is op de werkvloer. Dit probleem kunnen we dan ook niet alleen als een persoonlijk probleem zien, het is ook een maatschappelijk probleem.

Opvoeding

Wij voeden onze kinderen op om te falen. Dat zit als volgt in elkaar. De babyboomers zijn opgevoed in een moeilijke naoorlogse tijd, zij werden vrij streng opgevoed. Deze babyboomers zijn ook degene die grote maatschappelijke veranderingen hebben ingezet, waardoor er meer vrijheid kwam en een grotere welvaart dan ooit tevoren. Dit heeft ons heel veel goeds gebracht, maar heeft ook een keerzijde.  De combinatie van veel keuzes en vrijheid met veel welvaart, bracht dat wij onze kinderen, met de beste intenties, erg beschermd opvoeden en onze kinderen kunnen ‘verwennen’. Hierdoor krijgen onze kinderen weinig kansen om te falen en de kans om een realistisch beeld te vormen van hoe de wereld werkt en om weerbaar te worden. Kortom, een recept voor problemen.

Voor jongens speelt er nog iets anders mee. De opvoeding van jongens ligt voornamelijk bij  vrouwen via moeders, oma’s en leraressen op scholen. Vaders zijn regelmatig fysiek niet aanwezig of niet beschikbaar voor de zonen. Dit houdt in dat jongens met ‘feminiene’ waarden worden opgevoed, zoals, empathie, samenwerken en nadruk op het gevoelsleven. Met deze waarden is op zich helemaal niets mis, maar als het niet gebalanceerd wordt met ‘masculiene’ waarden, zoals besluitvaardigheid, competitie en actiegerichtheid worden onze jongens volledig uit balans opgevoed. In het kort komt het erop neer dat het moeilijk is voor een moeder om van een jongen een man te maken, daar is toch echt een man voor nodig. In toekomstige blogs ga ik verder in op de relatie met ouders.

Niet omdat het moet, maar omdat het kan

We leven in een mooie tijd waar alles kan en weinig moet. Er zijn eindeloze keuzes. Alleen al bij het kopen van onze voeding kunnen we kiezen uit honderden merken en variaties. Laat staan bij keuzes, zoals studie en werk. Echter bij een teveel aan keuzes kunnen mensen moeilijk beslissingen maken en krijgen we ‘keuzestress’. We functioneren het beste bij enkele keuzes. Dit is een van de grote problemen in de huidige maatschappij: onze hersenen zijn niet gemaakt om zoveel keuzes te maken. Daarnaast worden wij ook gestimuleerd door onze omgeving om vooral zoveel mogelijk te doen: opleiding, relatie, sporten, vrienden, vrijwilligerswerk, kinderen, carrière etc. Als je dit combineert met bovenstaande opvoeding kom je uit op een man die geleerd heeft  dat hij geen keuzes hoeft te maken, omdat je als jongen niets tekort mocht komen en die nu in de realiteit komt waar hij keuzes moet maken en ‘schaarste’ wordt gecreëerd. Hierdoor ontstaat er een harde clash tussen het aangeleerd gedrag en de eisen van de maatschappij. Hierin kan de man het onderspit delven en uiteindelijk ook de maatschappij.

De productie van arbeiders

Het huidige onderwijssysteem, zeker het middelbaar en hoger beroepsonderwijs, is volledig gericht op arbeid. We worden in onze studiejaren klaargestoomd om toegevoegde waarde te leveren aan organisaties. In dit proces wordt vergeten dat lelearning-conformityerlingen mensen zijn en dat het leven uit meer bestaat dan ‘toegevoegde waarde’ bieden. Waar het in het begin van de 19e eeuw goed was om uniform onderwijs te hebben, omdat er veel mensen

nodig waren die hetzelfde werk deden (fabrieksarbeid), is dat nu wel anders. De benodigde vaardigheden liggen meer op het mentaal vlak en er wordt meer creatief denken verwacht. Hier ligt een gat tussen waartoe de leerlingen worden opgeleid en wat de maatschappij nodig heeft. Daarnaast speelt de grote keuze aan opleidingen en het ontbreken van goede begeleiding in de keuze ook een belangrijke rol. De aandacht van het onderwijs op werk en prestaties creëert enerzijds faalangst en onzekerheid en is te eenzijdig. Het leven bestaat uit meer dan werk. Dit wordt vervolgens doorgetrokken in het bedrijfsleven, waardoor veel mensen op het werk daadwerkelijk in de burn-out terechtkomen. Dit komt, omdat er op het werk een duidelijke verwachting is. Je krijgt loon voor een bepaalde prestatie. Hier valt het sneller op als je vastloopt en wordt je eerder aangesproken als je niet goed functioneert dan in je privéleven.

Het ‘sociale’ netwerk

Over het algemeen is het fijn om een bruisend sociaal leven te hebben, het kan gezellig zijn en de mensen om je heen kunnen je ondersteunen. Het kan echter ook averechts werken, vooral bij mannen. Het maatschappelijk beeld van mannen is dat zij sterk moeten zijn of beter nog geen ‘zwakte’ mogen laten zien. Om mee te draaien in de maatschappij kunnen de meeste mannen zich niet veroorloven om zich kwetsbaar op te stellen of ondersteuning te vragen. Dit geldt nog sterker voor mannen die perfectionistisch zijn, zichzelf wegcijferen, loyaal zijn en geen nee durven te zeggen. Als vrienden onder elkaar is het vaak (bijna) onmogelijk en je partner ziet je vaak  liever ook niet (te) kwetsbaar. Hierdoor kan de schaamte en de klachten toenemen.

De poppenkast

Al met al speelt de maatschappij en de sociale Verkeerde ontwikkeling maatschapij
omgeving een belangrijke rol in de toename van burn-out klachten in Nederland. Ik noem de maatschappij dan ook een poppenkast. Er
wordt verwacht dat je verschillende maskers opdoet in verschillende rollen als vader, man, zoon, werknemer, vriend etc. De één kan hier goed mee omgaan, maar de ander kan zichzelf hierin makkelijk kwijtraken. Hoewel we het allemaal graag willen wordt authenticiteit in de maatschappij minder gewaardeerd dan meegaandheid. In mijn volgende blog zal ik ingaan op hoe je met een burn-out kan omgaan en hoe de omgeving zich ondersteunend kan opstellen.

De opgebrande man

Burnout 4

Iedereen kent er wel  één. Een man die wegens ‘vage’ of ‘onverklaarbare’ redenen thuis zit. Er wordt vaak niet over gesproken, zowel door de man zelf als door zijn omgeving. Wij weten het allemaal: het gaat om een opgebrande man oftewel een man met een burn-out.

Mannen en burn-out klachten

Uit onderzoek van de jaarlijkse arbeidsmonitor van TNO blijkt dat in 2014 bijna 16% van de werkende mannen tussen de 25 – 44 jaar aangeeft last te hebben van burn-out klachten op het werk. Stress is dan ook de nummer 1 oorzaak voor ziekte op de werkvloer. Dit is echter nog maar het topje van de ijsberg aangezien dit onderzoek alleen gericht is op de werksituatie en op zelfrapportage. Mannen zullen niet snel toegeven dat ze last hebben van burn-out klachten en ironisch genoeg de mannen die hieronder lijden al helemaal niet.

Wat is burn-out?

Burn-out is een veelgebruikte term en slaat op (een combinatie van) een aantal symptomen, zoals futloosheid, depressie, angst en besluiteloosheid. Maar ook fysieke klachten, zoals hoofdpijn, nekklachten en hartkloppingen. Het wordt veroorzaakt door spanning tussen het individu en zijn omgeving.

In deze blog staat het individu centraal en mijn volgende blog gaat over de omgeving. Voor mij staat het individu voorop, omdat ik vind dat de eerste verantwoordelijkheid bij de persoon zelf ligt. Als de verantwoordelijkheid bij jezelf ligt dan kan je er ook wat aan doen. Anders  ben je slechts het slachtoffer van je genen of omgeving en maak je jezelf machteloos.

Burn-out en persoonlijkheidskenmerken

Tegenwoordig erkennen experts dat burn-out voortkomt uit het doorschieten van de volgende persoonlijkheidskenmerken:

  • Perfectionisme
  • Controlegericht
  • Geen nee durven te zeggen
  • Betrokken
  • Rechtlijnig denken (star)

Deze  kenmerken houden elkaar in stand en versterken elkaar. Zo durf je bijvoorbeeld geen nee te zeggen, omdat je perfectionistisch bent. Nee zeggen staat dan gelijk aan falen of teleurstellen. Door rechtlijnig te denken wordt de alles-of-niets-mentaliteit gevoed en dat er geen middenweg is. Dit is een gevaarlijke cocktail van persoonlijkheidskenmerken. J

De kwetsbaarheid van mannen

Los van bovenstaande punten zijn mannen ook kwetsbaar voor een burn-out om de volgende redenen:

rambo-1

  • Mannen vinden dat zij ‘sterk’ moeten zijn en dit wordt ook van hun verwacht. ‘Sterk’ wordt dan gezien als een soort Rambo, onkwetsbaar voor rondvliegende kogels. Kwetsbaarheid en emoties tonen is ‘not done’. Maar ja, ook mannen zijn mensen en mensen zijn nou eenmaal niet onkwetsbaar en hebben emoties. Deze emoties komen dan ook vroeg of laat bovendrijven, maar niet op een manier waarop je dat zou willen.
  • Mannen kunnen, in tegenstelling tot vrouwen, problemen vaak niet goed bespreken met hun vrienden of partner en vaak ook niet bij andere mensen in hun omgeving.
  • Derde reden is dat de coping strategie waar mannen problemen mee te lijf gaan vaak niet effectief genoeg zijn om met burn-out symptomen om te kunnen gaan. Strategieën zijn vaak gericht op afleiding (sport, afstand nemen van de situatie, verslaving) of actiegericht. Hoewel deze strategieën zeker in het begin wel kunnen werken is het op termijn ook nodig om naar oplossingen te kijken en problemen te confronteren.

Hoewel het probleem en de oplossing bij de man zelf liggen ontstaan burn-out klachten niet in isolatie, maar altijd in relatie tot de omgeving. Naar mijn mening is het ook niet alleen een individueel probleem, vooral gezien hoeveel mensen deze klachten hebben en hoe de maatschappij eronder lijdt. In mijn volgende blog zal ik het dan ook hebben over de maatschappij/omgeving en de blog erna over hoe je om kan gaan met een burn-out.

Wat is jouw verhaal? Deel jouw ervaring via de comment box of via mijn facebookpagina. Op de pagina zal ik de komende tijd ook meer informatie delen over burn-out.